Cliënten die starten met GLP-1-medicatie vertellen ons regelmatig dat ze iets ervaren wat bijna onwerkelijk voelt: ze hebben minder honger, zitten sneller vol en denken veel minder vaak aan eten. Porties die vroeger nauwelijks voldoende leken, zijn plots meer dan genoeg. Sommigen vertellen dat ze voor het eerst begrijpen hoe het voelt om gewoon te eten wanneer ze honger hebben en daarna weer met iets anders bezig te zijn.
Voor wie jarenlang geprobeerd heeft om minder te eten of gewicht te verliezen, kan dat behoorlijk indrukwekkend zijn.
Medicatie zoals semaglutide (Wegovy) en tirzepatide (Mounjaro) kan dan ook een groot effect hebben op eetlust en gewicht. Deze geneesmiddelen grijpen in op biologische mechanismen die mee bepalen hoeveel honger we ervaren, hoe snel we verzadigd zijn en hoeveel we eten.
Is GLP-1 dan het wondermiddel waar het soms voor wordt aanzien? Er zijn goede redenen om zowel ja als nee te antwoorden.
1. Waarom GLP-1 wél een wondermiddel lijkt
1.1. Het kan voor een groot gewichtsverlies zorgen
Wat we in onze praktijk zien, sluit aan bij wat grote onderzoeken laten zien: sommige mensen verliezen met deze medicatie aanzienlijk meer gewicht dan hen voordien ooit lukte.
In de STEP 1-studie verloren mensen met overgewicht of obesitas die semaglutide (Wegovy) 2,4 mg gebruikten na 68 weken gemiddeld 14,9% van hun oorspronkelijke lichaamsgewicht. De placebogroep verloor gemiddeld 2,4%. Beide groepen kregen daarnaast begeleiding rond voeding en beweging.
Met tirzepatide (Mounjaro) werden in de SURMOUNT-1-studie nog grotere gemiddelde gewichtsverliezen gezien. Afhankelijk van de dosis verloren deelnemers na 72 weken gemiddeld ongeveer 15 tot 21% van hun lichaamsgewicht, tegenover ongeveer 3% met placebo.
Dat zijn resultaten die we gemiddeld niet bereiken met alleen aanpassingen aan voeding en beweging.
1.2. Minder eten wordt plots veel gemakkelijker
“Je moet gewoon minder eten” klinkt eenvoudig. Wij gruwelen hiervan, omdat wij begrijpen dat het zo simpel niet is. Wie ooit geprobeerd heeft om langdurig gewicht te verliezen terwijl het lichaam voortdurend om eten vraagt, weet ook dat het dat niet is.
Ons lichaamsgewicht wordt mee gereguleerd door biologische mechanismen. Wanneer je gewicht verliest, reageert je lichaam daarop. Honger kan toenemen en het lichaam kan zich aanpassen aan het lagere gewicht. Dat helpt verklaren waarom afvallen én het lagere gewicht behouden vaak moeilijker wordt naarmate iemand meer gewicht verliest.
Dat verschil horen we heel duidelijk van cliënten die GLP-1 gebruiken. Ze moeten zichzelf niet voortdurend tegenhouden om minder te eten. Ze hebben daadwerkelijk minder honger en voelen sneller dat ze genoeg gegeten hebben.
De inspanning die nodig is om minder te eten, kan daardoor sterk veranderen.
1.3. Ook de voortdurende gedachten aan eten kunnen stiller worden
Een ander effect dat cliënten ons vaak beschrijven, is hoeveel rustiger het plots wordt in hun hoofd rond eten.
Niet alleen: ik heb honger. Maar ook: Wat ga ik straks eten? Zal ik nog iets nemen? Er ligt chocolade in de kast. Wanneer kan ik opnieuw eten?
Die voortdurende mentale aanwezigheid van eten wordt tegenwoordig vaak food noise genoemd.
Bij sommige mensen neemt die food noise met GLP-1 sterk af. Ook zin in bepaalde voedingsmiddelen en reacties op voedselprikkels kunnen veranderen.
Wie daar jarenlang veel mentale energie aan kwijt was, kan dat als een enorme verademing ervaren.
Wil je beter begrijpen wat food noise precies is en waardoor het nog meer beïnvloed kan worden?
Lees dan ons artikel over food noise en voortdurend met eten bezig zijn.
1.4. Het laat zien dat gewicht niet alleen over wilskracht gaat
Dit vinden we misschien wel een van de interessantste lessen van deze medicatie.
In grote studies krijgen zowel de medicatiegroep als de controlegroep begeleiding om anders te eten en meer te bewegen. Toch is het gemiddelde gewichtsverlies met medicatie veel groter.
En dat zien we ook in de praktijk. Iemand die vroeger de hele avond moeite had om niet te blijven eten en met GLP-1 na het avondeten gewoon geen zin meer heeft in eten, heeft niet plots meer karakter of discipline gekregen.
De biologische omstandigheden waarin die persoon keuzes maakt, zijn veranderd. Ja, gedrag blijft belangrijk. Maar hoeveel inspanning bepaald gedrag vraagt, wordt mee beïnvloed door wat er biologisch gebeurt.
1.5. De gezondheidsvoordelen lijken verder te gaan dan alleen gewichtsverlies
GLP-1-medicatie doet bovendien meer in het lichaam dan alleen de eetlust verminderen.
Ze beïnvloedt onder andere de glucoseregulatie en verschillende cardiometabole risicofactoren. Onderzoek vindt ook effecten op onder andere bloeddruk, ontstekingsmarkers en nierfunctie.
Bijzonder interessant is het onderzoek naar hart- en vaatziekten. In de grote SELECT-studie werden meer dan 17.000 mensen met overgewicht of obesitas en bestaande hart- en vaatziekte, maar zonder diabetes, gevolgd. Behandeling met semaglutide (Wegovy) verminderde het risico op ernstige cardiovasculaire gebeurtenissen met ongeveer 20%.
Analyses van verschillende studies suggereren bovendien dat sommige cardiovasculaire voordelen niet volledig verklaard worden door het aantal kilo’s dat iemand verliest. Welke mechanismen precies verantwoordelijk zijn voor die effecten wordt verder onderzocht.
Wel weten we ondertussen dat deze medicatie biologisch méér doet, dan alleen ervoor zorgen dat iemand minder zin heeft om te eten.
2. Waarom GLP-1 géén wondermiddel is
2.1. Minder eten is niet automatisch goed eten
Die sterk verminderde eetlust waar veel cliënten zo blij mee zijn, kan ook een keerzijde hebben.
We zien bijvoorbeeld mensen die zonder moeite een maaltijd overslaan, ‘s middags nauwelijks iets binnenkrijgen of na enkele happen al genoeg hebben. Wanneer het doel jarenlang vooral “minder eten” was, kan dat aanvankelijk alleen maar positief lijken.
Maar “zo weinig mogelijk eten” is niet het doel.
Als je veel minder eet, heb je ook minder ruimte om voldoende eiwitten, vezels, vitaminen, mineralen en andere voedingsstoffen binnen te krijgen. En de medicatie bepaalt natuurlijk niet wát je eet.
Wat eet je wanneer je nauwelijks honger hebt? Hoe zorg je dat je toch voldoende eiwit binnenkrijgt? Hoe stel je een volwaardige maaltijd samen als je maar een kleine portie op krijgt? En hoe voorkom je dat minder honger uiteindelijk gewoon betekent dat je structureel te weinig of te eenzijdig gaat eten?
Daarom kijken we tijdens de begeleiding niet alleen naar hoeveel iemand nog eet, maar vooral hoe voedzaam deze voeding nog is wanneer de hoeveelheid sterk vermindert.
We zien deze periode waarin honger en food noise meer naar de achtergrond verdwinen, als een uitgelezen kans om te zoeken naar een manier van eten die voldoende voedzaam is én die in het dagelijkse leven werkt.
2.2. Je verliest niet alleen vet
Ook een snel dalend getal op de weegschaal vertelt niet het volledige verhaal. Wanneer je gewicht verliest, verdwijnt niet uitsluitend vetmassa. Ook vetvrije massa gaat verloren. Een deel daarvan is spiermassa.
Er zijn daarnaast aanwijzingen dat bij aanzienlijk gewichtsverlies ook de botmineraaldichtheid kan afnemen. Dat is overigens niet uniek voor GLP-1-medicatie: ook bij gewichtsverlies zonder medicatie kan botmassa verloren gaan. Hoe groot het bijkomende effect van GLP-1-medicatie zelf op de botgezondheid is, wordt nog onderzocht.
Daarom verdienen voldoende voeding en beweging aandacht tijdens een GLP-1-behandeling. Voldoende eiwit helpt bij het behoud van spiermassa, terwijl krachttraining de spieren een belangrijke prikkel geeft om sterk te blijven. Belastende beweging en krachttraining zijn daarnaast ook belangrijk voor onze botten.
Het doel is dus niet simpelweg om met zo weinig mogelijk eten zo snel mogelijk zoveel mogelijk kilo’s kwijt te raken.
2.3. Beweging blijft belangrijk, ook als je zonder veel moeite afvalt
Beweging is niet alleen iets wat je doet om af te vallen. Ze is belangrijk voor iedereen, ongeacht of je gewicht wilt verliezen.
Regelmatig bewegen draagt onder andere bij aan je cardiovasculaire gezondheid, spierkracht, botgezondheid, conditie, mobiliteit en mentaal welzijn. Die voordelen verdwijnen niet omdat je met medicatie gewicht verliest.
Tijdens een GLP-1-behandeling komt daar nog iets bij. Bij gewichtsverlies willen we zoveel mogelijk spiermassa en botgezondheid behouden. Daarom is het zinvol om naast voldoende dagelijkse beweging ook je spieren regelmatig te belasten.
Je hoeft dus niet plots vijf keer per week naar de fitness omdat je GLP-1 gebruikt. Wel blijft het advies hetzelfde als voor ieder ander: probeer voldoende te bewegen, beperk lang stilzitten en belast je spieren regelmatig met spieroefeningen.
Voor sommige cliënten maakt het gewichtsverlies bewegen bovendien opnieuw gemakkelijker. Wandelen doet minder pijn, traplopen gaat vlotter of sporten voelt opnieuw haalbaar. Dat zien we als een mooie kans om niet alleen lichter, maar ook sterker en fitter uit dit traject te komen.
2.4. Niet iedere reden waarom we eten verdwijnt met minder honger
We eten niet alleen omdat we lichamelijke honger hebben.
Eten kan ook verweven raken met gewoontes, stress, emoties, verveling, beloning of moeilijke situaties. GLP-1 kan ook invloed hebben op zin in eten en voedselprikkels, waardoor sommige van die patronen minder sterk kunnen worden. Maar medicatie behandelt niet automatisch alles wat achter eetgedrag zit.
Ook dat zien we bij cliënten.
De ene persoon merkt dat cravings met bijbehorende eetbuien vrijwel vanzelf verdwijnen. Een andere persoon heeft nauwelijks nog lichamelijke honger, maar merkt dat de neiging om te eten op een moeilijk moment nog steeds aanwezig is.
Soms wordt tijdens een traject ook duidelijk dat somberheid, angst, chronische stress of andere psychische klachten een belangrijke rol spelen.
Dat vraagt niet bij iedereen dezelfde aanpak.
Soms volstaat begeleiding rond voeding en eetgedrag, maar wanneer psychische klachten een belangrijke rol spelen, kan gepaste psychologische begeleiding aangewezen zijn.
Binnen GeZondhoven werken onze diëtisten, gedragstherapeut en klinisch psycholoog daarom vanuit hun eigen expertise samen wanneer verschillende factoren elkaar beïnvloeden.
Eten gaat niet altijd over honger
Stress, somberheid, angst of andere psychische klachten kunnen mee bepalen hoe je met eten omgaat. Wanneer er meer speelt dan voeding alleen, kan psychologische begeleiding aangewezen zijn.
2.5. Bijwerkingen kunnen eten soms behoorlijk moeilijk maken
Misselijkheid, diarree, constipatie en andere maag-darmklachten behoren tot de meest voorkomende bijwerkingen van GLP-1-medicatie.
Bij sommige mensen zijn die beperkt en tijdelijk. Bij anderen beïnvloeden ze duidelijk wat en hoeveel ze nog kunnen eten.
Ook dan is “hoe minder ik kan eten, hoe beter” geen goede maatstaf. Ernstige of aanhoudende klachten bespreek je met de voorschrijvende arts. Voedingsadvies kan daarnaast helpen om te bekijken wat op dat moment wel haalbaar is.
2.6. En wat als je ooit stopt?
Dit is een vraag die we steeds vaker krijgen. Want wanneer je stopt met de medicatie, valt ook het farmacologische effect weg. Honger, eetlust en gedachten aan eten kunnen opnieuw toenemen.
Onderzoek laat zien dat gewichtstoename na stoppen vaak voorkomt. In de verlenging van de STEP 1-studie hadden deelnemers één jaar na het stoppen met semaglutide (Wegovy) gemiddeld ongeveer twee derde van het eerder verloren gewicht opnieuw bijgekregen.
Dat betekent niet dat iemand gefaald heeft of na de behandeling plots opnieuw “verkeerd” eet. De biologische ondersteuning die tijdens de behandeling aanwezig was, is er niet meer op dezelfde manier.
Obesitas wordt daarom steeds meer benaderd als een chronische aandoening waarbij langdurige behandeling voor sommige mensen aangewezen kan zijn.
Of stoppen wenselijk is en hoe dat gebeurt, bespreek je met je behandelende arts, maar we kunnen hier ook jouw vragen over beantwoorden.
Wil je meer weten over het stoppen of afbouwen van GLP-1 medicatie?
Lees dan ons artikel over stoppen of afbouwen van GLP-1-medicatie.
Daar lees je wat we weten over gewichtstoename na stoppen, eetlust en food noise, en welke aandachtspunten belangrijk zijn bij het afbouwen of stopzetten van de medicatie.
GLP-1 verandert de spelregels niet, maar wel de kaarten die je krijgt
Uiteindelijk blijven de basisprincipes van gezondheid dezelfde, met of zonder GLP-1.
Ons lichaam heeft voedzame voeding nodig. We hebben voldoende eiwitten, vezels, vitaminen en mineralen nodig. We hebben beweging nodig en onze spieren en botten hebben er baat bij om regelmatig belast te worden.
Dat geldt voor iemand die wil afvallen, voor iemand die een stabiel gewicht heeft en voor iemand die GLP-1-medicatie gebruikt.
GLP-1 maakt gezonde voeding en beweging dus niet plots overbodig.
Wat de medicatie wél kan veranderen, zijn de omstandigheden waarin je dat probeert te doen.
Als je voortdurend honger hebt, veel food noise ervaart en je lichaam na gewichtsverlies krachtig probeert terug te sturen naar een hoger gewicht, speel je het spel met andere kaarten dan iemand die deze biologische tegenwerking veel minder ervaart. GLP-1 kan die tegenwerking verminderen.
Misschien verandert de medicatie de spelregels dus inderdaad niet. Ze kan er wel voor zorgen dat je het spel met een eerlijkere hand kaarten speelt.
Daarom vinden wij het bij GeZondhoven te eenvoudig om GLP-1 óf als wondermiddel óf als gemakkelijke uitweg voor te stellen. Het is een behandeling die voor sommige mensen de biologische omstandigheden ingrijpend verandert, terwijl voeding, beweging en de andere factoren die onze gezondheid beïnvloeden belangrijk blijven.
Dus: GLP-1 is (g)een wondermiddel
Als we horen hoeveel verschil GLP-1 voor sommige cliënten maakt, begrijpen we heel goed waarom het als een wondermiddel kan aanvoelen.
De medicatie kan krachtige biologische mechanismen beïnvloeden die eetlust, gewicht en gezondheid mee bepalen. De resultaten die we daarmee vandaag zien, hebben de behandeling van obesitas sterk veranderd.
Maar de medicatie kiest niet welke voedingsmiddelen je eet, bouwt geen spieren of sterke botten op en maakt je niet vanzelf fitter. Ze behandelt ook niet automatisch de psychologische factoren die jouw eetgedrag beïnvloeden. En wanneer je stopt, verdwijnt ook het effect.
Daarom kijken we bij GeZondhoven niet alleen naar het getal op de weegschaal. We kijken ook naar wat en hoeveel je nog eet, hoe je spiermassa en botgezondheid zo goed mogelijk kunt ondersteunen, welke beweging bij jou past, hoe je relatie met eten evolueert en welke andere factoren jouw eetgedrag beïnvloeden.
Hoe wij jou hierbij kunnen begeleiden
Gebruik je GLP-1-medicatie of overweeg je ermee te starten? Onze diëtisten begeleiden je voor, tijdens en na een behandeling met afslankmedicatie, steeds in samenwerking met je behandelende arts.
