Waarom wordt emo-eten soms erger als je op dieet bent?

Je bent al een tijdje op je eten aan het letten, omdat je graag wil afvallen. Overdag lukt dat best goed: je houdt je aan je planning, laat tussendoortjes liggen en probeert niet te veel te eten.

Maar ‘s avonds neem je toch een stukje chocolade. En daarna nog eentje. Voor je het weet, heb je de halve reep opgegeten. Je bent boos op jezelf, want je had jezelf beloofd om eraf te blijven. De volgende dag besluit je om het opnieuw strenger aan te pakken.

Bij sommige mensen herhaalt dit zich keer op keer. Hoe harder ze proberen hun eetgedrag onder controle te krijgen, hoe moeilijker het lijkt te worden.

Wanneer je jezelf te veel regels oplegt

Een zekere structuur in je eetpatroon is nuttig wanneer je wilt afvallen. Je kunt bewustere keuzes maken, porties aanpassen en ervoor zorgen dat je voldoende voedingsstoffen binnenkrijgt.

Maar er is een verschil tussen een voedingsplan dat richting geeft en een lijst met regels waar je absoluut niet van mag afwijken.

Geen chocolade meer. Geen pasta, rijst of aardappelen bij het avondeten. Na acht uur niets meer eten. En als je toch iets eet wat niet mocht, moet je dat de volgende dag compenseren.

Wie zo met eten omgaat, beoordeelt een dag al snel als goed of slecht. Eén stuk taart op een verjaardag kan voldoende zijn om te denken dat de dag toch al mislukt is. En dan maakt het voor je gevoel weinig meer uit of je nog iets extra eet. ‘Foert, ik heb nu toch al gezondigd’, denk je, en vervolgens ga je ook nog frietjes halen. Dit noemen we het regelovertredingseffect: van zodra we één regel overtreden hebben, hebben we ons niet meer aan het plan gehouden en is het plan mislukt.

Onderzoek laat zien dat mensen die heel strikt omgaan met eten vaker problemen ervaren met hun eetgedrag. Dat geldt uiteraard niet voor iedereen.

Vooral wanneer iemand na een afwijking van het voedingsplan eerst alles loslaat en daarna probeert te compenseren door nog minder te eten, kan een lastig patroon ontstaan. Je krijgt meer honger, denkt vaker aan eten en loopt opnieuw tegen je eigen regels aan.

Wat hebben emoties daarmee te maken?

Stel dat je na een drukke werkdag graag iets lekkers eet in de zetel. Dat is al jaren jouw manier om de dag af te sluiten.

Wanneer je probeert af te vallen, besluit je dat die gewoonte moet verdwijnen. Maar de vermoeidheid, spanning of behoefte aan ontspanning waarmee je thuiskomt, is er nog altijd.

Je hebt dus nog steeds zin in dat vertrouwde moment, terwijl je tegelijk vindt dat het niet mag.

Als je toch eet, kan het schuldgevoel achteraf behoorlijk groot zijn. Je bent teleurgesteld in jezelf, piekert over wat je gegeten hebt en neemt je voor om de volgende dag opnieuw beter je best te doen.

Bij mensen die eten al gebruiken om met spanning of moeilijke gevoelens om te gaan, kan die extra druk het bestaande patroon versterken. Het eten biedt tijdelijk ontspanning, maar de gedachten erover zorgen achteraf voor nieuwe spanning.

Dat is ook waarom een aanpak die uitsluitend gericht is op meer zelfcontrole soms weinig oplevert. Je kunt wel proberen om het eten te verbieden, maar daarmee verander je nog niets aan de functie die het voor jou heeft.

Is intuïtief eten dan een betere aanpak?

Intuïtief eten werd ontwikkeld als alternatief voor diëten. Het uitgangspunt is dat je opnieuw leert rekening te houden met honger, verzadiging en je lichamelijke behoeften, zonder voortdurend voedingsmiddelen als goed of slecht te beoordelen.

Intuïtief eten bevat heel wat principes die we ook binnen GeZondhoven belangrijk vinden: minder rigide omgaan met eten, aandacht hebben voor lichamelijke signalen en jezelf niet veroordelen na een eetmoment. Deze principes kunnen helpen om een moeilijke relatie met eten te verbeteren.

Onderzoek laat gunstige verbanden zien tussen intuïtief eten, minder verstoord eetgedrag en een positiever lichaamsbeeld.

Er is wel een belangrijk verschil in visie op gewichtsverlies. De grondleggers van intuïtief eten vinden dat bewust proberen af te vallen niet past binnen hun aanpak. Ze stellen dat diëten op lange termijn doorgaans niet werken en dat het streven naar een lager gewicht een gezonde relatie met eten kan bemoeilijken.

Dat langdurig gewichtsbehoud moeilijk is, weten we uit onderzoek. Maar daaruit volgt niet dat bewust gewichtsverlies voor iedereen onhaalbaar of ongewenst is. Bij mensen met obesitas kan gewichtsverlies bijvoorbeeld belangrijke gezondheidsvoordelen opleveren.

Ook zijn honger en verzadiging niet de enige factoren die bepalen hoeveel we eten. Gewoontes, emoties, voedselprikkels en onze omgeving hebben eveneens invloed. Wie jarenlang strenge diëten gevolgd heeft, vindt het soms moeilijk om lichamelijke signalen nog goed te herkennen.

Bij GeZondhoven nemen we daarom de bruikbare principes uit intuïtief eten mee, zonder gewichtsverlies als mogelijk doel uit te sluiten. Je kunt leren om minder streng met eten om te gaan en beter naar je lichaam te luisteren, terwijl je tegelijk werkt aan je voedingspatroon en eventueel je gewicht.

Structuur behouden, zonder voortdurend te compenseren

Het verschil zit vaak in wat je doet wanneer een dag anders verloopt dan gepland.

Je eet taart op een verjaardag en gaat daarna gewoon verder met je gebruikelijke eetpatroon. Je gaat uitgebreid uit eten zonder de volgende ochtend je ontbijt over te slaan. Of je merkt dat je ‘s avonds meer gegeten hebt dan je wilde en onderzoekt wat daaraan voorafging, in plaats van meteen nieuwe regels te bedenken.

Dat betekent ook dat je bij terugkerend emotioneel eten verder kijkt dan de voedingskeuzes zelf.

Misschien eet je ‘s avonds vooral omdat je overdag te weinig gegeten hebt. Misschien is dat moment in de zetel een gewoonte geworden. Of misschien gebruik je eten regelmatig om spanning te verminderen en heb je nog weinig andere manieren gevonden die voor jou werken.

Die situaties vragen een verschillende aanpak. Daarom is het belangrijk om eerst te begrijpen waarom je op bepaalde momenten meer eet dan je eigenlijk wilt. Soms volstaan een paar aanpassingen aan je eetpatroon. Soms is er meer aandacht nodig voor gewoontes, emoties of de regels die je jezelf oplegt.

Ook als je wilt afvallen, kun je daaraan werken. Je hoeft je gewichtsdoel niet automatisch los te laten omdat je moeite hebt met emotioneel eten. Wel kan het nodig zijn om anders met eten om te leren gaan dan je tot nu toe gewend was.

Blijf je vastlopen in hetzelfde eetpatroon?

Misschien herken je dat je telkens opnieuw probeert om strenger te eten, maar uiteindelijk toch weer in hetzelfde patroon terechtkomt. Je wilt graag afvallen, maar ook minder bezig zijn met wat je wel en niet mag eten.

Bij GeZondhoven bekijken we wat er achter je eetgedrag zit. Als diëtisten met expertise in gedragstherapie helpen we je om anders om te gaan met eetdrang, gewoontes en emoties. Daarbij houden we ook rekening met je eventuele wens om af te vallen.

Geschreven door het diëtistenteam van GeZondhoven, laatste update: oktober 2026

Wij begeleiden mensen rond voeding, gewicht, eetgedrag en een moeilijke relatie met eten. Onze artikels vertrekken vanuit praktijkervaring en worden onderbouwd met wetenschappelijke literatuur en professionele richtlijnen.

Bronnen

  • Westenhoefer, J. (1991). Dietary restraint and disinhibition: Is restraint a homogeneous construct? Appetite, 16(1), 45–55. PubMed

  • Linardon, J., Tylka, T. L., & Fuller-Tyszkiewicz, M. (2021). Intuitive eating and its psychological correlates: A meta-analysis. International Journal of Eating Disorders, 54(7), 1073–1098. PubMed

  • Tribole, E., & Resch, E. Intuitive Eating – officiële website

Lees ook nog...

Blijf op de hoogte en laat je inspireren via onze GeZondPost

  • 1 maandelijkse update in jouw mailbox (no SPAM, we promise)
  • praktijknieuws zodat je altijd op de hoogte bent van leuke acties, workshops, nieuwe trajecten, …
  • tips & inspiratie voor jouw gezonde levensstijl

Naar een voedingsaanpak op maat

Boek een afspraak in de online agenda

0
Zou graag je gedachten willen weten, laat een reactie achter.x