De menopauze wordt pas achteraf vastgesteld, maar de overgang begint vaak eerder

Met de term menopauze bedoelen we eigenlijk één moment: je laatste menstruatie. Pas wanneer je twaalf maanden niet meer ongesteld bent geweest, weten we achteraf dat die laatste menstruatie voorbij is. Vanaf dan ben je postmenopauzaal.

De jaren voordien noemen we de perimenopauze. In die periode worden je eisprongen minder voorspelbaar en kunnen je hormonen sterker schommelen. Je cyclus kan veranderen, maar dat hoeft niet het eerste signaal te zijn.

Sommige vrouwen merken eerst dat hun menstruatie korter of langer duurt, heviger wordt of minder voorspelbaar verloopt. Bij anderen veranderen vooral slaap, stemming, concentratie, energie of honger. En sommige vrouwen (zoals ik) voelen jarenlang dat er “iets” aan de hand is, zonder dat ze meteen de link leggen met hormonen.

Je hoeft dus niet te wachten tot je vijftigste of tot je menstruatie helemaal verdwenen is om je af te vragen of de perimenopauze al meespeelt.

Bovendien kennen heel wat vrouwen hun natuurlijke cyclus niet, omdat ze anticonceptie gebruiken die een soort kunstmatige menstruatie opwekt of deze zelfs helemaal onderdrukt, of omdat ze geen baarmoeder meer hebben na een chirurgische ingreep.

En hoe zit het met bloedonderzoek?

Veel vrouwen vragen zich af of je via een bloedonderzoek kan zien of je in de overgang bent. Dat lijkt logisch, maar in de praktijk is dat meestal niet zo zinvol.

Tijdens de perimenopauze schommelen je hormonen namelijk sterk van dag tot dag. Een bloedafname is dus eigenlijk gewoon een momentopname. Het kan perfect zijn dat je waarden op dat moment nog “normaal” lijken, terwijl je wel degelijk klachten hebt die passen bij de overgang.

Toch gebeurt het nog regelmatig dat er bloedonderzoek wordt gedaan en dat vrouwen te horen krijgen: ‘je bent nog niet in de menopauze’. Dat kan verwarrend en zelfs ontmoedigend zijn, zeker als je lichaam duidelijk iets anders aangeeft.

De diagnose van de perimenopauze wordt daarom niet gesteld op basis van bloedwaarden, maar op basis van je leeftijd, je klachten en veranderingen in je cyclus. Bloedonderzoek kan wel nuttig zijn om andere oorzaken van klachten uit te sluiten, zoals schildklierproblemen of tekorten. Af en toe worden je hormonen wel bepaald, maar dat is dan meestal om na te gaan of je lichaam de hormoonvervangende therapie wel goed opneemt.

Meer dan warmteopwellingen

Warmteopwellingen en nachtzweten zijn bekende klachten, maar lang niet de enige. Hormonale veranderingen kunnen op veel verschillende domeinen invloed hebben.

Je kan bijvoorbeeld merken dat:

• je menstruatie anders wordt: korter, langer, heviger, lichter, pijnlijker of minder voorspelbaar

• je vaker wakker wordt of minder diep slaapt

• je het plots heel warm krijgt of ’s nachts bezweet wakker wordt

• je sneller prikkelbaar bent, emotioneler reageert of je minder veerkrachtig voelt

• concentreren moeilijker wordt en je vaker woorden, afspraken of namen vergeet

• je energie veel sterker schommelt dan vroeger

• je honger, goesting in zoet of eetgedrag verandert

• je gewicht anders reageert, ook al heb je niet het gevoel dat je plots helemaal anders bent gaan eten

• je spieren en gewrichten stijver of gevoeliger aanvoelen

• seks minder vanzelfsprekend wordt door vaginale droogte, pijn of minder zin

• je vaker last hebt van aandrang om te plassen, urineweginfecties of een gevoelige blaas

Dat lijstje kan overweldigend zijn. Gelukkig betekent het niet dat iedereen al deze klachten krijgt. De ene vrouw heeft vooral last van nachtzweten, de andere vooral van hevige bloedingen, slaapproblemen of stemmingswisselingen. Sommige vrouwen gaan vrij vlot door deze fase. 

Weet daarnaast ook dat er zeker oplossingen bestaan voor deze klachten en dat je het niet zomaar hoeft uit te zitten.

Het gaat trouwens niet alleen over hoe je je nu voelt

De daling van oestrogeen kan ook gevolgen hebben die je niet altijd meteen merkt. Dat betekent niet dat er plots vanalles misgaat zodra je in de menopauze komt. Wel verandert deze levensfase een aantal aandachtspunten voor je gezondheid op langere termijn.

Je botten verdienen extra aandacht

Oestrogeen helpt je botten beschermen. Na de menopauze versnelt de afbraak van botweefsel, waardoor het risico op osteoporose en botbreuken later in het leven toeneemt.

Daarom is dit een goed moment om stil te staan bij zaken die je botten mee beschermen: voldoende eiwitten, calciumrijke voeding, vitamine D wanneer dat nodig is, niet roken en regelmatig bewegen. Vooral krachttraining en beweging waarbij je je botten belast, zoals stevig wandelen, traplopen, lopen of springen, spelen hierin een waardevolle rol.

Heb je een menopauze vóór je 45ste, een zeer vroege menopauze vóór je 40ste, een laag lichaamsgewicht, een breuk na een kleine val, langdurig gebruik van cortisone of osteoporose in de familie? Bespreek dit dan zeker met je huisarts.

Ook je hart en bloedvaten verdienen aandacht

Hart- en vaatziekten ontstaan niet plots door de menopauze. Leeftijd, bloeddruk, cholesterol, roken, diabetes, beweging, slaap en erfelijke aanleg blijven allemaal belangrijk.

Maar specifiek rond en na de menopauze zien we wel vaker veranderingen in cholesterol, vetverdeling en andere risicofactoren. Het is dus een goed moment om niet alleen naar je gewicht te kijken, maar ook naar je bloeddruk, cholesterol, bloedsuiker, beweging, slaap en herstel.

Vaginale en urinewegklachten zijn vaak behandelbaar

Ook je vagina, blaas en urinebuis reageren op dalend oestrogeen. Vaginale droogte, irritatie, pijn bij seks, vaker aandrang om te plassen of terugkerende urineweginfecties kunnen daardoor vaker voorkomen.

Veel vrouwen denken dat dit er nu eenmaal bij hoort of vinden het moeilijk om erover te beginnen. Toch hoef je zulke klachten niet gewoon te aanvaarden. Er bestaan verschillende veilige en doeltreffende behandelingen, waaronder lokale opties zoals vaginaal oestrogeen wanneer dat medisch passend is.

Tegelijk is niet alles automatisch “de menopauze”

Dat is een belangrijke nuance.

Slecht slapen, vermoeidheid, gewichtstoename, piekeren, minder concentratie en minder energie kunnen bij de perimenopauze passen. Alleen kunnen ze ook samenhangen met stress, een drukke periode, ijzertekort, schildklierproblemen, medicatie, mentale overbelasting, te weinig herstel of andere gezondheidsproblemen.

We moeten zeker niet alles alleen maar op onze hormonen steken. Klachten ontstaan vaak door verschillende factoren die elkaar versterken. Soms legt de overgang problemen bloot die al langer onder de oppervlakte sluimerden. Door de schommelende of afnemende hormonen wordt ons lichaam minder veerkrachtig, waardoor ongezonde gewoontes of onderliggende factoren die vroeger nog werden opgevangen, nu duidelijker naar voren kunnen komen.

Wat je zelf kan observeren

Omdat klachten vaak door verschillende factoren samen ontstaan, kan het helpen om eerst wat meer zicht te krijgen op wat er precies speelt in jouw lichaam en dagelijks leven. Je hoeft niet elk gevoel of elke maaltijd te analyseren. Een paar weken wat gerichter observeren kan wel veel duidelijk maken.

Noteer bijvoorbeeld kort:

• wanneer je bloedverlies hebt en hoe dat verloopt

• hoe je slaapt en of je ’s nachts wakker wordt

• of je last hebt van opvliegers of nachtzweten

• hoe je energie, humeur en concentratie doorheen de dag zijn

• of je meer honger, goesting of eetbuien ervaart

• welke stressvolle momenten of veranderingen er spelen

• welke beweging je doet en hoe je lichaam daarop reageert

Zo’n overzicht helpt je vaak om patronen te zien die je anders mist. Het maakt ook een gesprek met je huisarts, gynaecoloog of menopauzeconsulente veel concreter.

Wanneer neem je best contact op met je huisarts of gynaecoloog?

Sommige klachten verdienen altijd medische opvolging. Neem zeker contact op wanneer je:

• heel hevig bloedverlies hebt of bloedingen die duidelijk anders zijn dan je gewend bent

• bloedverlies hebt nadat je al twaalf maanden niet meer ongesteld was

• plots veel meer pijn hebt bij je menstruatie of tijdens seks

• je somber, angstig of uitgeput voelt op een manier die je dagelijks functioneren sterk belemmert

• nieuwe of onverklaarde klachten hebt waarvan je niet weet wat er speelt en die toch een behoorlijke impact hebben op je dagelijks functioneren

Je hoeft niet eerst helemaal zeker te zijn dat het de (peri)menopauze wel is. Twijfel is al een goede reden om erover te praten.

Een menopauzeconsulent kan orde in de verwarring brengen

Veel vrouwen hebben al vanalles opgezocht, podcasts beluisterd of filmpjes gezien op sociale media. Soms helpt dat. Vaak zorgt het ook voor extra verwarring.

Binnenkort kan je bij GeZondhoven terecht voor een begeleiding bij de (peri)menopauze. We kijken dan samen naar het volledige plaatje: je klachten, cyclus, slaap, voeding, stress, beweging, medische voorgeschiedenis en wat er in jouw leven speelt.

We bekijken welke klachten mogelijk passen bij de peri- of menopauze, welke zaken je best medisch laat nakijken en waar je zelf al concreet mee aan de slag kan. Ook wordt er bekeken wat de eventuele rol kan zijn van hormoontherapie bij het behandelen van jouw klachten.

Je hoeft deze fase niet gewoon uit te zitten of jezelf wijs te maken dat je er maar mee moet leren leven. Een beter inzicht in je lichaam geeft vaak al rust. Van daaruit kunnen we kijken wat jij nodig hebt om je opnieuw sterker, helderder en meer jezelf te voelen.